مسعود بیرمی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ مسعود بیرمی
آرشیو وبلاگ
      شمیم اقتصاد (همواره از توجه ضعیف و نگاه ناآگاهانه به علم اقتصاد و سیاستهای اقتصادی رنجیده ام لذا در این گذرگاه اراده بر این است تا دانش اندک خود را از مسائل اقتصادی پیرامون به اشتراک گذاشته تا علاقه مندان استفاده و دلسوزان به دانشمان اضافه نمایند.)
نفت زیر سایه جنبش‏های مردمی نویسنده: مسعود بیرمی - ۱۳٩٠/٩/٢

نفت زیر سایه جنبش‏های مردمی 

از جمله عوامل مهم و تأثیرگذار بر تغییرات قیمت نفت خام، عوامل سیاسی نظیر جنگها، انقلابها، تحریمها و ... بوده است که بررسی روند قیمت نفت از دهه شصت میلادی شاهد این مدعاست. سال جاری میلادی درحالی آغاز شد که جنبشهای عربی انقلابشان را آغاز کرده بودند و بهار عربی از شمال افریقا با سرعت به سایر کشورهای منطقه تسری پیدا کرد و این موضوع از جمله عوامل مانع کاهش قیمت نفت با وجود افت تقاضا بود، کما اینکه نتایج تحلیل‏های تکنیکال، افت قیمت نفت را از سپتامبر 2011 (شهریور 90) را پیش‏بینی کرده بودند اما کاهش عرضه نفت به دلیل توقف عرضه نفت لیبی و کاهش ارزش دلار منجر به افزایش قیمت نفت هم شد. موضوع تحلیل قیمت نفت خام برای ایران که عملاً نیمی از بودجه سالانه تحت تأثیر مستقیم درآمدهای فروش این محصول قرار دارد مسأله‏ای حیاتی بوده و در این نوشتار به بررسی برخی از پیچیدگی‏های پیش‏بینی تعیین قیمت نفت با لحاظ قرار دادن جنبشهای مردمی در اقصی نقاط جهان می‏پردازیم.

 کاهش ارزش دلار و چشم‏انداز ضعیف رشد اقتصادی کشورهای پیشرو: پس از اعلام دولت امریکا مبنی بر افزایش غیرمنتظره ذخیره‏سازی‏های نفت این کشور که نتیجه تقاضای ضعیف نفت خام در بزرگترین کشور مصرف‏کننده نفت جهان بود قیمت نفت کاهش یافت اما با بهبود شاخص خرده فروشی کالاهای مختلف در امریکا قیمت نفت مجدداً افزایش یافت اما این پایان ماجرا نیست چراکه دولت امریکا تصمیم دارد میزان اکتشاف خود را از منطقه آلاسکا افزایش داده و از آنجاییکه صادرات نفت در این کشور ممنوع است و کل تولید داخلی به مصرف داخلی خواهد رسید در واقع از میزان تقاضای بزرگترین مصرف کننده نفت در میان‏مدت کاسته خواهد شد، همچنین با عنایت به اینکه ذخایر استراتژیک نفت نیز برای کنترل قیمت در اختیار این کشور قرار دارد درنتیجه تصمیم این دولت عامل منفی بر قیمت نفت در میان‏مدت خواهد بود. همچنین با آغاز فصل سرما و افزایش تقویمی قیمت این محصول و محصولات وابسته از جمله بنزین، دولت امریکا در صدد است با این تصمیم از افزایش فشار هزینه‏ای بر بودجه خانوار کاسته و از میزان تقاضای بخش خانوار که همچنان در شرایط احتیاطی و پس‏انداز پس از دوره بحران اقتصادی است، نکاهد. اگرچه رشد شاخص خرده فروشی نوید رشد تقاضا در این کشور را می‏دهد ولی سایر آمارها بویژه رشد اشتغال از رشد محسوسی برخوردار نبوده و پدیده جدید رشد بدون اشتغال در این کشور درحال اتفاق است که ذهن اقتصاددانان را بخود معطوف کرده است، اما کاهش ارزش دلار و کاهش تقاضای نفت امریکا از سوی دیگر با تقویت نرخ سایر ارزها به رشد تقاضای نفت از سوی سایر خریداران نفت که کاهش ارزش دلار منجر به تقویت قدرت خرید نفت برایشان می‏شود به افزایش تقاضای نفت کمک می‏کند و درهمین رابطه امیدها به حل بحران مالی اتحادیه اروپا منجر به تقویت یورو در برابر دلار شد و این موضوع نیز به افزایش قیمت نفت منجر شد، حال باید دید کاهش ارزش دلار به اندازه‏ای هست که افزایش تقاضای سایر مصرف‏کنندگان، کاهش تقاضای امریکا را جبران کند یا خیر. با آنکه عموم کارشناسان معتقد به افزایش تقاضای نفت طی دهه جاری میلادی هستند اما در حال حاضر باتوجه به سیاستهای ضدتورمی که از سوی کشورهایی چون هند، چین و آلمان اعمال شده از شتاب موضوع می‏کاهد و با علم به اینکه سهم عمده افزایش تقاضای نفت ناشی از اقتصادهای رو به جلوی کشورهای هند و چین بوده بنابراین هرگونه کاهش تقاضا از سوی این کشورها منجر به کاهش تقاضای عمومی نفت می‏گردد.

 افزایش یا کاهش عرضه نفت: از سوی دیگر وجود دیدگاه‏های مخالف در بین اعضای اوپک و بدون نتیجه ماندن نشست یکصد و پنجاه و نهم این سازمان خود از نشانه‏های اختلاف بین اعضاء است، کشورهایی چون عربستان خواهان افزایش عرضه باتوجه به افزایش تقاضای عمومی نفت، عدم صدور نفت از سوی لیبی و کاهش صدور نفت برخی کشورهای عربی بدلیل گسترش اعتراضات مردمی هستند و از سوی دیگر برخی کشورها درپی ثبات و حتی کاهش عرضه باتوجه به رکود اقتصادی جهانی هستند، اگرچه در شرایط رکود افزایش قیمت نفت منجر به کاهش تقاضا شده و از آنجاییکه ساختار کشورهای صادر کننده نفت به گونه ایست که جهت دستیابی به سطح فروش مورد نظر در قیمتهای پایین هم حاضر بفروش نفت هستند اما در حال حاضر با توجه به فقدان سرمایه‏گذاری کافی طی دهه گذشته در حوزه نفت افزایش عرضه از کشش و ظرفیت بالایی برخوردار نیست. اگرچه البدری، دبیر کل اوپک اظهار امیدواری کرده که هماهنگی بین اعضای اوپک در نشست ماه دسامبر بیشتر خواهد شد و آنها بر سر موضوع سهمیه‏ها و سیاستهای این سازمان به اجماع خواهند رسید، اما شکاف دیدگاه بین اعضاء بزرگ بنظر می‏رسد.از نظر البدری نفت صد دلاری منطقی بوده ولی باید به این نکته نیز اشاره داشت که افزایش قیمت نفت بهره‏برداری از سایر میادین دور از دسترس و سایر انرژی‌های جانشین را دارای توجیه اقتصادی می‏کند، و در همین رابطه کارشناسان آژانس بین‏المللی انرژی(آی،‌یی، ای) بهای نفت بیش از صد دلار را برای رشد اقتصاد جهانی مخاطره آمیز توصیف می‏کنند. در هر صورت می‏بایست تا نشست آتی اوپک منتظر بود، ولی آنچه که به سیاست‏گذاران بخش نفت کشور توصیه می‏گردد پیگیری ثبات عرضه است و نه افزایش آن تا بهبود قطعی اقتصاد جهانی.

 جنبش‏های بیداری و قیمت نفت: همانطور که پیشتر عنوان شد یکی از علل تعیین‌کننده قیمت نفت، فضای سیاسی منطقه خاورمیانه و کشورهای صادرکننده نفت است و یکی از عوامل مهم و مورد توافق شرکتهای بزرگ نفتی وجود رابطه مستقیم امنیت عرضه برای کشورهای مصرف کننده با عرضه منظم و میزان مازاد ظرفیت است و به همین دلیل است که کشورهای مصرف‏کننده نفت همواره نگران امنیت عرضه نفت بوده و هموراه به فکر تأمین امنیت عرضه این محصول استراتژیک هستند، موضوعی که جنبشهای مردمی آنرا به مخاطره می‏اندازد و توقف عرضه نفت لیبی که کشورهای مصرف کننده نفت را نگران نمود و همواره بر لزوم از سرگیری فعالیتهای نفتی این کشور تأکید دارند شاهد این ادعاست. همچنین اعتصاب کارگران بخش نفت کویت و توقف صادرات نفت این کشور منجر به افزایش دو دلاری قیمت این محصول شد، همچنین منازعات امریکا، ایران و عربستان بر سر مسأله ترور سفیر عربستان در امریکا جدای از صحت موضوع منجر به نوسان قیمت نفت گردید و پیشنهاد امریکا مبنی بر تحریم بانک مرکزی ایران منجر به برخی نگرانی‏ها مبنی بر کاهش عرضه نفت شده است. گرچه عربستان عملاً آمادگی خود را برای جبران کاهش عرضه نفت لیبی و کاهش احتمالی عرضه نفت ایران اعلام کرده و رأساً صادرات نفت خود را افزایش داده است، اما اگر تا دیروز سیاستمداران، مالکان و سرمایه‏داران نفتی نگران امنیت عرضه بودند امروز باید نگران امنیت تقاضا بدلیل گسترش اعتراضات مردمی در کشورهای خود نیز باشند، چراکه از یکسو بیداری اسلامی و بهار عربی منجر به اعتصابات و کاهش عرضه نفت می‏شود و از سوی دیگر گسترش اعتراضات جنبشی موسوم به جنبش وال استریت که اکنون جهانی شده منجر به کاهش رشد اقتصادی و کاهش تقاضا خواهد شد، چراکه با گسترش دامنه اعتراضات و بروز اعتصابات کارگری عملاً رشد تولید به مخاطره خواهد افتاد و کاهش تقاضا دردسر دوم سیاستمداران خواهد بود و ادامه این چرخه منجر به سرنگونی برخی رژیم‌های سیاسی خواهد شد. هرچند که تحلیلهای تکنیکال حاکی از کاهش قیمت نفت در میان مدت هستند اما بروز عوامل ساختاری جدید شبیه آنچه که در بالا آمد معادلات اقتصادی را پیچیده‏تر خواهد ساخت بطوریکه از کارایی تحلیلهای تکنیکال کاسته است. متغیرهای جدید که قبلاً یا وجود نداشتند یا از اهمیت کمی برخوردار بودند، امروز از اهمیت تعیین کننده‏ای برخوردار هستند و ادامه اعتراضات جنبش وال استریت که تا آغاز فصل سرما و زمستان مجوز راهپیمایی و تحصن را اخذ نموده‏اند، ماههای پایانی سال 2011 را به چالش کشیده‏اند. همچنین اعضای اوپک که در دسامبر آینده نشست دارند باید تمامی تحولات اخیر را با دقت دنبال کنند چرا بروز متغیرهای جدیدی در صحنه اقتصاد را نوید می‏دهد، در حال حاضر پیش‏بینی قیمت نفت امری بسیار پیچیده است و باید منتظر ماند که آیا کشورهای عربی زودتر به ثبات می‏رسند؟ یا آیا جنبش وال استریت زودتر آرام می‏گیرد؟ اگر کشورهای عربی صادرکننده نفت زودتر به ثبات برسند و صادرات نفت لیبی و دیگر اعضاء با ثبات از سرگرفته شود، می‏بایست اعضای اوپک بیشتر به فکر کاهش عرضه یا ثبات آن باشند که در صورت کاهش تقاضا با افت قیمت شدید مواجه خواهند شد، و اگر جنبشهای مردمی در کشورهای غربی زودتر آرام گیرند، می‏توان به افزایش تقاضا امیدوار بود و افزایش با احتیاط عرضه راه‏حل معقولی بنظر می‏رسد. در هرصورت باید منتظر نشست و تحولات ماههای پایانی سال میلادی را به دقت بررسی کرد چرا که به نظر نگارنده تحولات ماه‏های آتی تکلیف سیاست و اقتصاد جهانی را برای سال آتی روشن خواهد کرد؛ یا سال 2012 سالی خواهد بود که با آرامش آغاز خواهد شد یا سالی خواهد بود که آبستن دگرگونی‏های جدید سیاسی-اقتصادی آنهم در ریشه‏های نظام دموکراسی خواهد بود و شاهد ظهور قدرت‏های جدید سیاسی خواهیم بود.

مسعود بیرمی-کارشناس مسایل اقتصادی

چاپ شده در ماهنامه تخصصی حوزه انرژی "عصر کیمیاگری" شماره9 مورخ 1/8/90

  نظرات ()
مطالب اخیر نوسانات بازار ارز و تکرار تجارب گذشته نظارت یا دخالت در بازار (نقدی بر نحوه مواجهه با نوسانات نرخ در بازار ارز) لزوم مشارکت و نظارت مستمر مردم بر حاکمیت کنترل نرخ ارز با ابزارهای نوین ،فرصتی که از دست رفت عدم تشکیل مجمع عمومی بانک مرکزی و بلاتکلیفی شاخص بانکی لزوم بازنگری در ساختار سازمانی و مالی رسانه ملی‏ خرید سربازی، اعطای تخفیف به متخلفان و آموزه‏های علم اقتصاد آثار اقتصادی قطع رابطه سیاسی با عربستان ارسال مطالب قدیمی بررسی میزان تحقق وعده های پولی دولت
کلمات کلیدی وبلاگ بانک مرکزی (۱٠) نرخ ارز (٩) بازار ارز (۸) نوسانات بازار (٧) تحریم اقتصادی (٦) نوسانات نرخ ارز (٥) قیمت نفت (٤) صادرات (۳) پول ملی (۳) سرمایه ایرانی (۳) حمایت از کار (٢) مدیریت نقدینگی (٢) بازار مسکن (٢) بحران اقتصادی (٢) دخالت (۱) نظارت (۱) نفت و گاز (۱) دموکراسی (۱) آمایش سرزمین (۱) مشارکت اجتماعی (۱) سود بانکی (۱) حذف صفر (۱) تولید ملی (۱) جنبش های مردمی (۱) سفارت انگلستان (۱) تنگناهای بخش ارز (۱) جنبش تولید ملی (۱)
دوستان من اتاق بازرگانی ایران آمار مسکن بانک جهانی بانک مرکزی بورس تهران بورس نیویورک داده های سری زمانی اقتصادی رستاک روزنامه دنیای اقتصاد روزنامه مردم سالاری سازمان شفافیت بین المللی صندوق بین المللی پول کیتکو ماهنامه عصر کیمیاگری محسن خواجویی مرکز اطلاعات و مدارک علمی مرکز آمار ایران مرکز پژوهش های مجلس وال استریت ژورنال پرتال زیگور طراح قالب