مسعود بیرمی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ مسعود بیرمی
آرشیو وبلاگ
      شمیم اقتصاد (همواره از توجه ضعیف و نگاه ناآگاهانه به علم اقتصاد و سیاستهای اقتصادی رنجیده ام لذا در این گذرگاه اراده بر این است تا دانش اندک خود را از مسائل اقتصادی پیرامون به اشتراک گذاشته تا علاقه مندان استفاده و دلسوزان به دانشمان اضافه نمایند.)
لزوم بازنگری در ساختار سازمانی و مالی رسانه ملی‏ نویسنده: مسعود بیرمی - ۱۳٩٦/٥/۳

از مطالب قدیمی که پاک شده است:

لزوم بازنگری در ساختار سازمانی و مالی رسانه ملی‏

اظهارنظر معاون مالی سازمان صدا و سیما درخصوص بودجه پیشنهادی سال 95 منجر به طرح مباحث مختلف از سوی موافقان و مخالفان عملکرد این سازمان گردید و روند مباحث تا آنجا ادامه پیدا کرده که رسانه ملی اعلام داشته توان مالی پوشش المپیک ریو را نخواهد داشت، لذا در این نوشتار برآنیم تا با مقایسه کمی بودجه رسانه ملی با برخی رقبای جهانی که آنها نیز وابسته به حاکمیت می‏باشند ، به بررسی موضوع بپردازیم:

سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران یکی از بزرگترین رسانه‏های دنیا بلحاظ تعدد شبکه‏های وابسته و نیروی کار محسوب میشود و طبق ماده 7 اساسنامه آنکه در ۲۷ مهر ۱۳۶۲ به تصویب مجلس انحصار رادیو و تلوزیون را داراست بموجب این بند :

 "تاسیس فرستنده و پخش برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی در هر نقطه کشور در انحصار این سازمان بوده و چنانچه اشخاص حقیقی یا حقوقی اقدام به تأسیس یا بهره‌برداری از چنین رسانه‌هایی کنند از ادامه کار آنان جلوگیری بعمل آمده و تحت تعقیب قانونی قرار خواهد گرفت."

شایان ذکر است ذکر چنین اصلی با عرف اساسنامه‌های سازمان‌های رسانه‌ای سازگار نیست.

منابع تأمین مالی این سازمان به شرح ذیل میباشد:

  • ·                     فروش زمان پخش رادیو و تلویزیونی به تبلیغات بازرگانی
  • ·                     دریافت هزینه آبونمان از تمام مشترکان برق در ایران
  • ·                     دریافت مبلغی با عنوان عوارض توسعه شبکه صدا و سیما از فروش هر دستگاه تلویزیون
  • دریافت مبلغ از تیم‌های ورزشی مورد نمایش در اوقات خاص
  • درآمد حاصل از انتشارات سروش
  • درآمد حاصل از انتشار مجلات
  • درآمد حاصل از روزنامه جام جم
  • درآمد حاصل از شرکت صنعتی سیما چوب
  • درآمد حاصل از شرکت صوتی و تصویری سروش
  • درآمد حاصل از شرکت سروش رسانه
  • ·                     بودجه مصوب که هرساله در مجلس تصویب و سپس از خزانه دولت دریافت می کند
  • تولید برنامه مشارکتی که با مشارکت مالی ارگان ها،موسسات، شرکت ها و ... ی دولتی و غیردولتی انجام می شود.

تعداد کارکنان این سازمان بالغ بر 46،000 نفر (براساس منابع غیررسمی)  عنوان میگردد و با بودجه‏ای بالغ هزار میلیارد تومان در ردیف پرهزینه‏ترین رسانه‏های دنیا قرار میگیرد و صد البته یکی از گسترده‏ترین رسانه‏ها از نظر تعداد کانالها می‏باشد، در ادامه به بررسی روند بودجه این سازمان میپردازیم:

جدول1- بودجه سنواتی سازمان صدا و سیمای ایران

سال

بودجه (میلیارد تومان)

93

872

94

1068

95 پیش بینی

1335

 

البته شایان ذکر است اگرچه معادل ریالی بودجه این سازمان بیش از 50درصد افزایش ریالی داشته ولی معادل دلاری آن کاهشی بوده و بودجه این سازمان از معادل حدود یک میلیارد دلار به کمتر 500میلیون دلار کاهش یافته البته بخش عمده هزینه‏های این سازمان بویژه هزینه‏های پرسنلی و تولیدات داخلی نیز ریالی می باشد. این سازمان با 71 شبکه تلویزیونی و 61 شبکه رادیویی با رسانه‏هایی چون BBC قابل مقایسه است و این جدای از فعالیتهای مطبوعاتی و انتشاراتی وابسته به این سازمان است لذا در وهله نخست به مقایسه ایندو رسانه و رسانه‏های ملی کشورهای ژاپن (NHK) و استرالیا (ABC) که همگی وابستگی دولتی دارند، میپردازیم:

از نظر درآمدی 50درصد بودجه صدا و سیما به دولت وابسته می‏باشد در حالیکه بیش از 80% هزینه BBC از محل حق اشتراک بینندگان بریتانیا تأمین میگردد و این تأمین مالی داخلی برنامه‏های داخلی مشمول میگردد و بخش بین‏الملل این رسانه از سیار منابع و وزارت خارجه انگلستان تا سال 2014 تأمین مالی میگردد و پس از آن کل بودجه می‏بایست از درآمد بنگاه تأمین گردد، با تمام این احوالات این بنگاه با خالص درآمد قریب به یک میلیارد پوندی بنگاهی سودده می باشد ونه بنگاهی هزینه‏ای، درسال 14-2013 حدود 500 میلیون پوند از کل هزینه 5 میلیارد پوندی از محل حاکمیت و وزارت خارجه برای بخش خارجی این شبکه تأمین گردیده ، به همین ترتیب ان پی آر (NPR) نیز بعنوان رادیو عمومی با خالص درآمد 9/18 میلیون دلاری موسسه‏ای سودآور بوده و درآمد خود را از حق اشتراک جذب می‏نماید، رسانه ملی ژاپن نیز با تأمین 97% بودجه‏اش از محل حق اشتراک به سودی حدود 6 میلیارد ین دست می‏یابد ( 986 میلیارد ین درآمد و 677 میلیارد ین هزینه) ولی شبکه ABC 80درصد هزینه‏اش از سوی دولت تأمین میگردد که حدود 11/1 میلیارد دلار میباشد که پس از کسر خدمات و وجوه استقراضی خالص درآمد از دولت حدود 867 میلیون دلار می باشد. شایان ذکر است گستردگی فعالیت ABC با بودجه یک میلیاردی در مقایسه با رقبا کمتر بوده ولی حسن زبان انگلیسی این رسانه در پوشش آن کمک زیادی کرده ولی تمرکز در کیفیت برنامه‏هاست که در ادامه به آن اشاره خواهد شد، شایان ذکر است بودجه اس بی سی از سال 1986 تاکنون بیش از 25درصد کاهش داشته و درآمدهای خارج از بودجه دولتی افزایش یافته و در حال حاضر بالغ بر 155 میلیون دلار می باشد.

باتوجه به منابع درآمدی سازمان صدا و سیما متوجه می‏شویم که ایرانیان به دو صورت غیرمستقیم حق اشتراک را به این سازمان پرداخت می‏نمایند اول تخصیص بودجه از سوی دولت که از محل بیت المال تأمین می‏گردد و دیگری به پرداخت هزینه آبونمان از تمام مشترکان برق در ایران و عوارض توسعه شبکه صدا و سیما از فروش هر دستگاه تلویزیون می‏باشد که متأسفانه با توجه به عدم دسترسی به گزارشات صدا و سیما و بویژه اینکه صورتهای مالی و گزارشات سالانه این سازمان در معرض دید عموم قرار نمی‏گیرد، امکان اظهار نظر دقیق درخصوص سهم این درآمدها از کل بودجه وجود ندارد و جهت بررسی صرفاً میتوان به اظهار نظرهای مسئولین این سازمان استناد نمود، این درحالیست که صورتهای مالی و گزارشهای عملکردی رسانه‏های ملی سایر کشورها در دسترس عموم و قضاوت شهروندان قرار دارد، بنابر شنیده‏ها بودجه پیشنهادی سازمان صدا و سیما صرفاً کفاف حقوق و دستمزد را دارد و از آنجائیکه بودجه دولتی حدود 50درصد بودجه کل صدا و سیما است پس 50درصد هزینه‏های این سازمان بابت حقوق و دستمزد هزینه میگردد و متاسفانه مشخص نیست که آیا در این بخش هزینه تولید لحاظ میگردد یا غیر؟ ولی در مقام مقایسه، بیش از 70درصد هزینه BBC ، 75درصد هزینه NHK و 50درصد هزینه ABC به تولید برنامه و محصول تخصیص داده می‏شود.

جدول2- تعداد کارکنان

رسانه

تعداد کارکنان (حدود)- نفر

صدا و سیمای ایران

46000

تلویزیون ملی ژاپن

14130

BBC

35402*

ABC

4313**

*از این تعداد 20950 نفر تمام وقت و 16672 نفر پاره وقت هستند.

** بیش از نیمی از پرسنل  حدود 2813 نفر مستقیماً درگیر تولید محصول هستند.

همانطور که در جدول فوق ملاحظه میگردد تعداد نیروی کار صدای و سیمای ایران بسیار بالاتر از سایر رسانه‏های ملی و بین‏المللی است و این قبیل موارد منجر به بالا رفتن هزینه سربار سازمان گردیده، جدای از آنکه ساختار سازمانی بزرگ این سازمان از چابکی آن بشدت کاسته است و هزینه پرسنلی بالا از بودجه تولیدات میکاهد و این یکی از بزرگترین نقیصه‏های سازمان صدا و سیمای کشور است، ضمناً همانطور که عنوان گردید درآمد اصلی دو رسانه ملی انگلستان و ژاپن از محل حق اشتراک تأمین میگردد و این  امر مسلماً هدف اصلی رسانه که همان جلب رضایت مشترک است در پی خواهد داشت و نتیجه این امر منجر به افزایش بهره‏وری و کیفیت تولیدات منجر خواهد شد. 

جدول3- توزیع رسانه‏ای وابسته به سازمان صدا و سیمای ایران

حوزه رسانه‏ای

تلویزیون

رادیو

جمع

ملی

23

12

35

بین المللی

12

11

23

محلی

34

37

71

اینترنتی

2

1

3

جمع

71

61

132

 

جدول 4- توزیع رسانه‏ای BBC

حوزه رسانه‏ای

تلویزیون

رادیو

جمع

ملی

12

5

17

بین المللی

12

23

35

جمع

24

28

52

 

چنانچه مشاهده میگردد حضور رسانه‏ای ما (با حدود 700 میلیون دلار بودجه کل) حتی از بنگاه‏هایی با درآمد بیش از ده برابر بیشتر است (BBC حدود 7میلیارد دلار) ولی این مسأله منجر به حضور کمی شده و نه کیفی چراکه سرانه هر کانال تلوزیون-رادویی ما حدود 5 میلیون دلار می باشد در حالیکه همین رقم برای BBC حدود 135 میلیون دلار به ازای هر رسانه است و با درنظر گرفتن اینکه بیش از 50درصد هزینه BBC در بخش تلوزیونی بوده یعنی بودجه سرانه هر کانال تلوزیونی حدود 250 میلیون دلار است، شایان ذکر است این هزینه مشمول هزینه‏های فنی و امثالهم نمی شود. ضمن اینکه حضور بین المللی ان کی اچ به درج اخبار به 32 زبان در سایت این رسانه می باشد و به همین ترتیب ABC .

باتوجه به مطالب فوق تغییر در ساختار بودجه‏ای سازمان صدا و سیما اعم از طرف درآمدی و هزینه‏ای آن الزامی بنظر می‏رسد به همین ترتیب تجدید ساختار سازمانی نیز ضروری است درحال حاضر این سازمان به سازمانی بزرگ، پرهزینه، با بهره‏وری پایین، زیانده و کم تحرک می‏باشد که جهت فعال کردن آن لازم است:

1-                تجدید نظر در اساسنامه سازمان و بویژه حذف انحصار تلوزیون و رادیو

2-                ایجاد شورای راهبردی رسانه‏ای زیرنظر وزارت فرهنگ، هنر و ارشاد اسلامی بعنوان متولی اصلی رسانه‏ای و هنر و فرهنگ کشور با حضور سایر متولیان قضایی، فرهنگی، رسانه‏ای، آموزشی و هنری کشور

3-                اعطای امتیاز تلویزیون و رادیو  به بخش خصوصی و خصوصی سازی بخشهایی از رسانه ملی.

4-                حمایت از فضای رقابتی سالم و عاری از رانت

5-                ایجاد بازار خرید و فروش محصولات رسانه‏ای جهت سهولت دسترسی به محصولات و کشف قیمت بهینه و افزایش شفافیت بخش رسانه‏ای کشور.

6-                تعریف مجدد سازمان صدا و سیما در قانون و بازنگری در مأموریت و نقش آن.

7-                تجدید نظر و بازنگری اساسی ساختار سازمانی و تولد سازمانی جدید، کوچکتر و پرتحرکتر

8-                تجدیدنظر و بازنگری در ساختار بودجه صدا و سیما و بویژه ساختار درآمدی این سازمان و مشترک محور شدن درآمدها تا منابع کشور کمتر با ساخت برنامه‏های بدون بیننده اتلاف گردد و اگر چنین امری بنابر درآمدهای خانوار و ساختار فعلی کشور میسر نیست، عدم تخصیص بودجه مصوب از سوی دولت به این سازمان بلکه تخصیص بودجه برنامه محور.

9-                تجدید ساختار هزینه‏ای این سازمان با محدودسازی توزیع رسانه‏ای داخلی، بین‏المللی با کاهش کمی و ارتقای کیفی شبکه‏ها و اصلاح ساختار استخدامی و پرسنلی در راستای استفاده بهینه از منابع و سرمایه‏های انسانی.

10-            همسویی بیشتر صدا و سیما با خواستها و مطالبات مردمی و نه تقابل با آنها

11-            استفاده از نظرات کارشناسانه اقتصاددانان، جامعه شناسان و .... تحت لوای نهادهای مدنی و کارشناسی.

متاسفانه یکی از آسیبهای بزرگ بخش رسانه‏ای و تبلیغی کشور، نگاهِ تبلیغ انقلاب و عقاید انقلابی با روش هزینه‏ای است به این شرح که باید برای انتقال تفکر ایرانی –اسلامی هزینه نمود و با این شعار هزینه‏هایی صورت می‏گیرد که بعضاً نه تنها آورده‏ای ندارد بلکه خود آسیب هم هستند و این در حالیست که انتقال مفاهیم سرمایه‏داری و کاپیتالیزم با نگاه تبلیغی-درآمدی صادر می‏شود و نه هزینه‏ای، صادرات محصولات نمایشی و بویژه انیمیشن و بازیهای رایانه‏ای نمونه‏ای از این دست هستند که علرغم کسب درآمد عملاً صادرکننده فرهنگ و تفکر نیز هستند و این نقیصه را میتوان با ایجاد فضای رقابتی و فعال کردن بخش خصوصی تا حد زیادی مرتفع نمود.

از دیگر فواید فعالیت بخش خصوصی در این بخش دموکراتیکه شدن رسانه ملی است چرا در فضای رقابتی هر رسانه‏ای که همسو با سلایق و مطالبات مردمی حرکت نماید، امکان فعالیت خواهد داشت و این امر منجر به افزایش کیفی تولیدات، افزایش بهره‏وری و در میان مدت ارتقاء سطح تکنولوژی رسانه‏ای خواهد شد.     

الزامات تغییر در ساختار رسانه‏ای کشور و رسانه ملی امری ناگزیر به نظر میرسد، چراکه از سویی کاهش بودجه (افزایش نامتناسب درآمدهای سازمان) منجر به ارائه تولیدات با کیفیت پایین می‏شود بدنبال آن گرایش بیشتر مردم به راسنه‏های جایگزین و در نتیجه کاهش مجدد درآمدهای غیر بودجه دولتی میگردد و بهمین ترتیب تا ورشکستگی کامل و اضمحلال سازمان این چرخه ادامه خواهد داشت، لذا جهت ایجاد آشتی مردم با رسانه ملی تغییرات فوق و چه بسا تغییراتی گسترده‏تر الزامی بنظر میرسد، علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد.  

مسعود بیرمی-کارشناس مسایل اقتصادی

  نظرات ()
مطالب اخیر نوسانات بازار ارز و تکرار تجارب گذشته نظارت یا دخالت در بازار (نقدی بر نحوه مواجهه با نوسانات نرخ در بازار ارز) لزوم مشارکت و نظارت مستمر مردم بر حاکمیت کنترل نرخ ارز با ابزارهای نوین ،فرصتی که از دست رفت عدم تشکیل مجمع عمومی بانک مرکزی و بلاتکلیفی شاخص بانکی لزوم بازنگری در ساختار سازمانی و مالی رسانه ملی‏ خرید سربازی، اعطای تخفیف به متخلفان و آموزه‏های علم اقتصاد آثار اقتصادی قطع رابطه سیاسی با عربستان ارسال مطالب قدیمی بررسی میزان تحقق وعده های پولی دولت
کلمات کلیدی وبلاگ بانک مرکزی (۱٠) نرخ ارز (٩) بازار ارز (۸) نوسانات بازار (٧) تحریم اقتصادی (٦) نوسانات نرخ ارز (٥) قیمت نفت (٤) صادرات (۳) پول ملی (۳) سرمایه ایرانی (۳) حمایت از کار (٢) مدیریت نقدینگی (٢) بازار مسکن (٢) بحران اقتصادی (٢) دخالت (۱) نظارت (۱) نفت و گاز (۱) دموکراسی (۱) آمایش سرزمین (۱) مشارکت اجتماعی (۱) سود بانکی (۱) حذف صفر (۱) تولید ملی (۱) جنبش های مردمی (۱) سفارت انگلستان (۱) تنگناهای بخش ارز (۱) جنبش تولید ملی (۱)
دوستان من اتاق بازرگانی ایران آمار مسکن بانک جهانی بانک مرکزی بورس تهران بورس نیویورک داده های سری زمانی اقتصادی رستاک روزنامه دنیای اقتصاد روزنامه مردم سالاری سازمان شفافیت بین المللی صندوق بین المللی پول کیتکو ماهنامه عصر کیمیاگری محسن خواجویی مرکز اطلاعات و مدارک علمی مرکز آمار ایران مرکز پژوهش های مجلس وال استریت ژورنال پرتال زیگور طراح قالب