مسعود بیرمی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ مسعود بیرمی
آرشیو وبلاگ
      شمیم اقتصاد (همواره از توجه ضعیف و نگاه ناآگاهانه به علم اقتصاد و سیاستهای اقتصادی رنجیده ام لذا در این گذرگاه اراده بر این است تا دانش اندک خود را از مسائل اقتصادی پیرامون به اشتراک گذاشته تا علاقه مندان استفاده و دلسوزان به دانشمان اضافه نمایند.)
آثار دور جدید تحریم ها بر اقتصاد ایران نویسنده: مسعود بیرمی - ۱۳٩٠/٩/٧

آثار دور جدید تحریم ها بر اقتصاد ایران 

وضع تحریم‏ها علیه ایران موضوع جدیدی نیست اما دور جدید تحریم‏ها با تمرکز بر بخش‏های درآمدی کشور طراحی شده که این امر با فشار سیاسی بیشتری و رایزنی بیشتر طراحان تحریم با اتحادیه اروپا همراه بوده و از این حیث در این نوشتار برآنیم تا آثار اقتصادی تحریم‏ها را هرچند مختصر از بعد نوسانات اقتصاد داخلی بررسی نماییم و راهکارهای مناسب را ارائه دهیم:

از جمله اهداف این تحریم‏ها فشار بر حجم مبادلات بین‏المللی ایران است بویژه در عرصه صنعت نفت، گاز و محصولات پتروشیمی‏. در واقع این تحریم‏ها، مبادلات تجاری کشور با شرکای تجاری را از طریق محدودیت‏های دسترسی به روش‏های مطمئن انتقال وجوه با ارزهای معتبر تحت تأثیر قرار می‏دهد که این موضوع باتوجه به جایگاه مهم ایران در عرضه انرژی منجر به پیچیدگی‏های اقتصادی-سیاسی بیشتری می‏گردد که البته در این نوشتار تا حد امکان از موضوعات اقتصادی-سیاسی بین‏المللی چشم‏پوشی نموده و آثار تحریم‏ها را صرفاً از بعد اقتصاد داخلی مورد واکاوی قرار می‏دهیم، که اهم این ابعاد به شرح ذیل می‏باشد:

1- تأثیر تحریم‏ها بر بودجه سال آتی. 2- تأثیر تحریم‏ها بر سرمایه‏گذاری خارجی و داخلی. 3- تأثیرپذیری بازار پولی و ارزی از تحریم‏ها. 4- تأثیر بر رفاه بخش خانوار و تورم. 5- تأثیر بر رشد اقتصادی کشور.

که در ادامه به تشریح موارد فوق می‏پردازیم:

1- تأثیر تحریم‏ها بر بودجه کشور: محدودیت‏های وضع شده فعلی و محدودیت‏های احتمالی آتی از شمار متقاضیان انرژی و محصولات ایرانی می‏کاهد (از اهداف مهم دور جدید تحریم‏ها) که در اینجا مسلماً اقتصاد کشور جهت کسب مزیت رقابتی بیشتر و پوشش مخاطرات مشتریان ناچار به کاهش قیمت محصولات صادراتی خود بویژه محصولات بخش انرژی و پتروشیمی است و باتوجه به جایگاه درآمدهای بخش نفت و گاز در بودجه کشور احتمال بروز مشکل در بودجه‏بندی دور از انتظار نیست که در اینجا لزوم بازنگری در اولویت‏های بودجه‏ای و درواقع مبحث مدیریت بودجه از اهم موضوعات است، اگرچه برخی از کارشناسان مدعی‏اند که با عرضه کمتر نفت از سوی ایران قیمت این محصول افزایش می‏یابد اما باید اعلام آمادگی عربستان از عرضه بالاتر و پوشش کاهش عرضه ایران و نیز از سرگیری استخراج نفت لیبی و افزایش تولید عراق را نیز درنظر داشت. درکل پیش‏بینی می‏شود بودجه سال 92 (حداقل تأخیر زمانی لازم جهت اثرگذاری) بودجه‏ای انقباضی باشد که بودجه سال 91 باتوجه به قراردادهای بلندمدت نفتی نباید نوسان محسوسی داشته باشد.

2- تأثیر تحریم‏ها بر سرمایه‏گذاری خارجی و داخلی: باتوجه به افزایش فشارها و افزایش ریسک سرمایه‏گذاری در کشور (ریسک کشور) به احتمال زیادی از میزان سرمایه‏گذاری خارجی کاسته شود که باتوجه به کاهش منابع ارزی و مشکلات بودجه‏ای و ریسک نقدینگی از میزان سرمایه‏گذاری داخلی نیز کاسته خواهد شد که در اینجا نقش بازارهای مالی و بانک‏ها در تأمین مالی پروژه‏ها و ارائه محصولات مالی با ریسک پایین و بازدهی مناسب پررنگتر است و لازم است طراحان محصولات مالی بر امنیت سرمایه‏گذاری و ایجاد اطمینان خاطر در سرمایه‏گذاران در طراحی محصولات تمرکز داشته باشند.

3- تأثیرپذیری بازار پولی و ارزی از تحریم‏ها: از آنجاییکه مبادلات بین بانکی بین‏المللی پس از انتشار خبر مذکور و اعمال محدودیت‏ها با مشکلاتی همراه خواهد شد، عمده معاملات ایران با خارج به سمت معاملات نقدی میل خواهد کرد که نتیجه آن افزایش تقاضای داخلی ارز بویژه اسکناس خواهد بود که باتوجه به چند نرخی بودن بازار عامل آربیتراژی هم به آن اضافه خواهد شد و همانطور که در چند روز اخیر شاهد بودیم نرخ ارز بویژه در کوتاه‏مدت با شدت بیشتری افزایش پیدا کند و این موضوع برای ارزهای دلار، پوند انگستان و دلار کانادا بیشتر که جایگزینی ارزهای مبادلاتی تقاضای داخلی برای ارزهای یورو، درهم امارات و یوآن چین هم با شدت بیشتری افزایش می‏یابد که در این مرحله بسته‏های حمایت ارزی از واردکنندگان از یکسو و تشویق صادرکنندگان از سوی دیگر منجر به کاهش اثرات سوء تحریم خواهد شد همچنین با ایجاد تسهیلات به خریداران خارجی محصولات داخلی به ارزآوری و افزایش فروش محصولات داخلی همگام با توسعه مراودات مالی کمک شایانی در خنثاسازی آثار تحریمی دارد.

4- تأثیر بر رفاه بخش خانوار و تورم: جمیع موارد یادشده به ویژه افزایش هزینه واردات، منجر به افزایش نسبی قیمت‏ها خواهد شد که از این حیث رفاه بخش خانوار نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت، که سیاست‎‏های حمایتی از دهک‏های پایین جامعه می‏بایست در اولویت قرار گیرد.

5-تأثیر بر رشد اقتصادی کشور: تجمیع موارد یادشده، نگرانی‏های سرمایه‏گذاری، افزایش نرخ ارز، عرضه ارزانتر نفت و کاهش احتمالی بودجه از جمله مواردی است که اقتصاد را به سمت رکود سوق خواهد داد که باتوجه به قراردادهای فروش نفت و گاز و محصولات پتروشیمی و مهلت 180 روزه تحریم‏ها عمده اثر اقتصادی تحریم‏ها به غیر از بخش پولی-ارزی که واکنش سریعی خواهد داشت. آثار تحریمی بر سایر بخش‏ها، باتوجه به پژوهش‏های اقتصادی کشور و مهلت یادشده پس از دو دوره (سال 92) خود را بصورت عینی بروز خواهد داد که این تأخیر جهت اتخاذ سیاست‏های بازدارنده فرصت مناسبی است.

راهکارهای عبور از نوسانات اقتصادی:

نظام بانکی ایران در زمینه عبور از تحریم‏ها جزو نظام‏های باتجربه و موفق محسوب می‏شود و کمتر نظام بانکی را در جهان می‏توان یافت که در عمر خود با تحریم‏های متعددی مواجه شده باشد و تجارب تحریم‏های مختلف از تحریم بریتانیا پس از انتخاب دکتر مصدق و ملی شدن صنعت نفت تا تحریم‏های اخیر موجب شده همواره بخشی از توان کارشناسی بانکها بر مسأله عبور از تحریم معطوف باشد و به همین دلیل نظام بانکی آمادگی مناسبی جهت مواجه با مشکل تحریم را دارد که از این توان و تجربه می‏بایست به نحو شایسته‏ای بهره برد، همچنین باتوجه به افزایش تقاضای داخلی ارز و به تبع آن افزایش نرخ ارز و ایجاد فرصت‏های رانت‏خواری با اتخاذ سیاست‏های مناسب به تعدیل بازار پرداخته که این مهم با تطبیق هرچه سریعتر نظام بانکی با شرایط جدید از فشارش کاسته خواهد شد، همچنین دیپلماسی فعال سیاسیون در کسب اعتماد جهانی از عملکرد فعالیت‏های هسته‏ای ایران و بهره‏برداری از شرایط رو به رکود اقتصادی اروپا بویژه کشورهای درگیر چون یونان، ایتالیا و اسپانیا به نفع تجارت با ایران و فعالیت دوچندان نهادهای مردمی و مستقل از دولت در احقاق حقوق شهروندان ایرانی که به سبب تحریم دچار مخاطرات جانی و روانی خواهند شد (بعنوان مثال تحریم قطعات یدکی هواپیماهای مسافربری و امثالهم)، ایجاد محصولات مالی-بانکی مطمئن و کم ریسک، طراحی بسته‏های حمایتی صادرات، بازنگری اولویت‏های وارداتی و درنهایت رایزنی‏های سیاسی در بلند مدت از آثار سوء تحریم می‏کاهد.

مسعود بیرمی-کارشناس مسائل اقتصادی

منتشر شده در روزنامه مردم سالاری- نسخه 2791 مورخ 7/9/90

  نظرات ()
مطالب اخیر نوسانات بازار ارز و تکرار تجارب گذشته نظارت یا دخالت در بازار (نقدی بر نحوه مواجهه با نوسانات نرخ در بازار ارز) لزوم مشارکت و نظارت مستمر مردم بر حاکمیت کنترل نرخ ارز با ابزارهای نوین ،فرصتی که از دست رفت عدم تشکیل مجمع عمومی بانک مرکزی و بلاتکلیفی شاخص بانکی لزوم بازنگری در ساختار سازمانی و مالی رسانه ملی‏ خرید سربازی، اعطای تخفیف به متخلفان و آموزه‏های علم اقتصاد آثار اقتصادی قطع رابطه سیاسی با عربستان ارسال مطالب قدیمی بررسی میزان تحقق وعده های پولی دولت
کلمات کلیدی وبلاگ بانک مرکزی (۱٠) نرخ ارز (٩) بازار ارز (۸) نوسانات بازار (٧) تحریم اقتصادی (٦) نوسانات نرخ ارز (٥) قیمت نفت (٤) صادرات (۳) پول ملی (۳) سرمایه ایرانی (۳) حمایت از کار (٢) مدیریت نقدینگی (٢) بازار مسکن (٢) بحران اقتصادی (٢) دخالت (۱) نظارت (۱) نفت و گاز (۱) دموکراسی (۱) آمایش سرزمین (۱) مشارکت اجتماعی (۱) سود بانکی (۱) حذف صفر (۱) تولید ملی (۱) جنبش های مردمی (۱) سفارت انگلستان (۱) تنگناهای بخش ارز (۱) جنبش تولید ملی (۱)
دوستان من اتاق بازرگانی ایران آمار مسکن بانک جهانی بانک مرکزی بورس تهران بورس نیویورک داده های سری زمانی اقتصادی رستاک روزنامه دنیای اقتصاد روزنامه مردم سالاری سازمان شفافیت بین المللی صندوق بین المللی پول کیتکو ماهنامه عصر کیمیاگری محسن خواجویی مرکز اطلاعات و مدارک علمی مرکز آمار ایران مرکز پژوهش های مجلس وال استریت ژورنال پرتال زیگور طراح قالب