مسعود بیرمی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ مسعود بیرمی
آرشیو وبلاگ
      شمیم اقتصاد (همواره از توجه ضعیف و نگاه ناآگاهانه به علم اقتصاد و سیاستهای اقتصادی رنجیده ام لذا در این گذرگاه اراده بر این است تا دانش اندک خود را از مسائل اقتصادی پیرامون به اشتراک گذاشته تا علاقه مندان استفاده و دلسوزان به دانشمان اضافه نمایند.)
نقدی بر حذف صفر از پول ملی نویسنده: مسعود بیرمی - ۱۳٩٠/٩/٢

 نقدی بر حذف صفر از پول ملی

 اقتصاددانان وظایف سنتی پول را ابزاری برای مبادله، تعیین ارزش، ذخیره ارزش و وسیله پرداخت های آتی می دانند. همچنین به لحاظ روانی ارزش پول ملی بر هویت ملی شهروندان هر جامعه  و نیز اقتدار ملی نظام های حاکم بر جوامع مختلف تاثیرگذار است. همچنین پول ابزاری برای تحکیم هویت ملی و سیاسی ملت ها و وسیله ای برای افزایش وحدت ملی هم به شمار می آید و یکی از موضوعات مهم اینست که چنانچه تضعیف پول ملی به صورت فرایندی مستمر و باشدت رخ دهد، با پدیده جانشینی پول مواجه می شویم به طوریکه مردم ارزهای خارجی و فلزات گرانبها را جانشین پول ملی قرار می دهند; وضعیتی که گرچه به صورت نامحسوس در کشور درحال اتفاق است. چند صباحی است بانک مرکزی در راستای اجرای طرح تحول اقتصادی، طرح تحول نظام پولی و بانکی کشور را در دستور کار قرار داده و سیاست حذف صفر از پول ملی وتغییر واحد پول ملی را نیز به تصویب رسانده است که بازخوردهای متفاوتی از سوی فعالان بخش خصوصی و اقتصاددانان مستقل از دولت به عنوان منتقد این طرح و مدیران اسبق و فعلی نهادهای عمومی و اقتصاددانان دولتی بعنوان مدافع اجرای پروژه  دیده شده است که خود این جناح بندی سوالاتی را در ذهن ناظر بیرونی مطرح می کند که ....
در ادامه باوجود عدم ارائه توضیحات علمی قانع کننده بانک مرکزی بر چرایی و چگونگی اجرای این پروژه ملی، به بررسی و نقد دفاعیات اجرای پروژه می پردازیم.  با علم به اینکه اغلب سیاست های اقتصادی که تجربه های موفقی هم در دنیا دارند، عمدتا فی ذاته سیاست های مفیدی در علم اقتصاد قلمداد می شوند اما بشرطها و شروطها که در این نوشتار قصد بررسی همان شرطها را داریم: عمده دلایل مدافعان این طرح بدین شرح است: کاهش هزینه چاپ اسکناس و بالا بودن سرانه اسکناس در ایران(114برگ) نسبت به اقتصادهای پیشرو(12الی14برگ)، جلوگیری از کاهش ارزش پول ملی و به دنبال آن افزایش اقتدار ملی، تسهیل در محاسبات مالی و عملیات حسابداری. برخی نیز این طرح را مقدمه طرح هایی چون آزادسازی قیمت ها، اصلاح نرخ ارز و ... می دانند که در ادامه به بررسی این دلایل می پردازیم:
 1-کاهش هزینه چاپ اسکناس: این موضوع که سرانه اسکناس در کشور بالاست مورد وثوق همگان است اما آیا هزینه جمع آوری و امحای اسکناس های فعلی و نیز هزینه طراحی و چاپ واحد پولی جدید و تعداد قطعات مورد نیاز محاسبه شده؟ و آیا این موضوع از دیدگاه هزینه-فایده مورد تحلیل واقع شده است؟ اگر پاسخ مثبت است امیدواریم اذعان عمومی و علمای علم اقتصاد را نیز از نتایج این تحلیلها مطلع سازند و مطلب مهمتر اینکه عمده دلیل پایین بودن سرانه اسکناس در کشورهای پیشرو فرهنگ استفاده از تجارت الکترونیک و بخصوص بصرفه بودن این استفاده و وجود پشتوانه های اجرایی قوی قانونی است و این درحالی است که در ایران با وجود محدودیت های پهنای باند و سایر محدودیت ها، تجارت الکترونیک از زیرساخت مناسبی برخوردار نبوده و استفاده از تجارت الکترونیک و بانکداری الکترونیک به چند موضوع و محصول محدود ختم می شود.
2-جلوگیری از کاهش ارزش پول ملی:  هیچ کسی نیست که با کاهش مداوم ارزش پول ملی موافق باشد به ویژه زمانی که این موضوع با پدیده جانشینی پول توام گردد چراکه عملا سیاستگذاری پولی و برنامه ریزی اقتصادی کارایی خود را از دست می دهد و سیاست های پولی کشور ارز جانشین بر سیاست های داخلی غالب می شود، ولی سوال اینجاست که چگونه با حذف صفر پول ملی تقویت می شود و افزایش ارزش اسمی پول داخلی ناشی از حذف صفر چگونه منجر به تقویت ارزش واقعی پول ملی می شود؟ این موضوع فاقد پشتوانه نظری قوی است. مگر اینکه همگام با تغییر واحد پول شاهد تغییر رژیم ارزی نیز باشیم که در شرایط حاضر این موضوع مشاهده نمی شود.
3-تسهیل محاسبات مالی و عملیات حسابداری: البته این موضوع سال هاست به وسیله نرم افزارهای پیچیده مالی حل شده است و تغییر پول ملی و تاثیر آن در حسابداری و محاسبات بانک ها، بورس و شرکت های بزرگ خود دغدغه ای خاص بوده به ویژه آنکه نرم افزاهای فعلی پیش بینی چنین تغییری را نداشته اند. البته نه تنها این موضوع به مدد نرم افزارها حل شده بلکه عمده گزارش های دولتی، بانکی، بورس و شرکت های بزرگ براساس میلیارد ریال تهیه می گردد.
4-تحکیم وحدت و اقتدار ملی: اشاره شد پول می تواند ابزاری برای تحکیم وحدت ملی و هویت ملی باشد و داستان تغییر نام پول خود می تواند موجب تضعیف وحدت و هویت ملی گردد که این موضوع از ظرافت های پیچیده موضوع است. اما آنچه که مسلم است چاپ اسکناس های درشت نیست که منجر به خدشه دار شدن اقتدار و هویت ملی می شود بلکه مسائلی چون تورم بالا، بیکاری و به تبع این دو، توزیع ناعادلانه ثروت است که هویت ملی و اقتدار ملی را زیرسوال می برد.
در مجموع حذف تعدادی صفر از پول ملی می بایست به خودی خود امری خنثی باشد به طوری که در معاملات روزمره مردم چهار صفر را حذف کرده و به کالای بیست هزار ریالی، دو تومان اطلاق می کنند اما بررسی تجربه های موفق و شکست خورده حذف صفر از پول ملی به هر دانش آموخته علم اقتصاد صریحا می آموزد که چنانچه این سیاست پس از مهار تورم، حصول انضباط پولی و مالی قوی و هدفدار دولت و رسیدن به نشانه های ثبات اقتصادی، اجرا شود، نشانگر پایان دوره گذر و شروع دوره بهبود اقتصادی و فصل جدیدی در اقتصاد کشور خواهد بود که هم از لحاظ روانی در داخل کشور و هم به لحاظ جایگاه بین المللی در خارج از کشور می تواند پیامدهای مثبتی داشته باشد اما چنانچه این سیاست در شرایط فعلی که شاهد وجود ظرفیت های بیکار، نرخ بهره غیررسمی بالا، تورم فزاینده و برخی تنش های بین المللی اجرا شود صرفا جنبه سیاسی داشته و از نظر اقتصادی تنها چراغ سبز افزایش نقدینگی و کاهش مجدد ارزش پول ملی خواهد بود که این موضوعات نه تنها پیامد مثبتی را به دنبال نخواهند داشت بلکه آثار نامطلوبی در اقتصاد برجای خواهد گذاشت به خصوص همانطور که در ابتدای بحث اشاره شد.
مسعود بیرمی-کارشناس مسائل اقتصادی

چاپ شده در روزنامه مردم سالاری-نسخه 2709 مورخ 26/5/90
 

  نظرات ()
مطالب اخیر نوسانات بازار ارز و تکرار تجارب گذشته نظارت یا دخالت در بازار (نقدی بر نحوه مواجهه با نوسانات نرخ در بازار ارز) لزوم مشارکت و نظارت مستمر مردم بر حاکمیت کنترل نرخ ارز با ابزارهای نوین ،فرصتی که از دست رفت عدم تشکیل مجمع عمومی بانک مرکزی و بلاتکلیفی شاخص بانکی لزوم بازنگری در ساختار سازمانی و مالی رسانه ملی‏ خرید سربازی، اعطای تخفیف به متخلفان و آموزه‏های علم اقتصاد آثار اقتصادی قطع رابطه سیاسی با عربستان ارسال مطالب قدیمی بررسی میزان تحقق وعده های پولی دولت
کلمات کلیدی وبلاگ بانک مرکزی (۱٠) نرخ ارز (٩) بازار ارز (۸) نوسانات بازار (٧) تحریم اقتصادی (٦) نوسانات نرخ ارز (٥) قیمت نفت (٤) صادرات (۳) پول ملی (۳) سرمایه ایرانی (۳) حمایت از کار (٢) مدیریت نقدینگی (٢) بازار مسکن (٢) بحران اقتصادی (٢) دخالت (۱) نظارت (۱) نفت و گاز (۱) دموکراسی (۱) آمایش سرزمین (۱) مشارکت اجتماعی (۱) سود بانکی (۱) حذف صفر (۱) تولید ملی (۱) جنبش های مردمی (۱) سفارت انگلستان (۱) تنگناهای بخش ارز (۱) جنبش تولید ملی (۱)
دوستان من اتاق بازرگانی ایران آمار مسکن بانک جهانی بانک مرکزی بورس تهران بورس نیویورک داده های سری زمانی اقتصادی رستاک روزنامه دنیای اقتصاد روزنامه مردم سالاری سازمان شفافیت بین المللی صندوق بین المللی پول کیتکو ماهنامه عصر کیمیاگری محسن خواجویی مرکز اطلاعات و مدارک علمی مرکز آمار ایران مرکز پژوهش های مجلس وال استریت ژورنال پرتال زیگور طراح قالب