مسعود بیرمی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ مسعود بیرمی
آرشیو وبلاگ
      شمیم اقتصاد (همواره از توجه ضعیف و نگاه ناآگاهانه به علم اقتصاد و سیاستهای اقتصادی رنجیده ام لذا در این گذرگاه اراده بر این است تا دانش اندک خود را از مسائل اقتصادی پیرامون به اشتراک گذاشته تا علاقه مندان استفاده و دلسوزان به دانشمان اضافه نمایند.)
بانک مرکزی و عملیات ارزی داخلی نویسنده: مسعود بیرمی - ۱۳٩٠/٩/٢

 بانک مرکزی و عملیات ارزی داخلی 

 سالروز بانکداری اسلامی فرصت مناسبی است تا به بررسی عملکرد فعالیت بانک مرکزی و نظام بانکی کشور پرداخته شود لذا در این نوشتار سعی بر آن داریم تا عملکرد بانک مرکزی را در قبال اتفاقات و نوسانات نرخ ارز در کشور مورد ارزیابی قرار دهیم. طی دهه هشتاد شمسی بازار ارز کشور غالبا از ثبات مناسبی برخوردار بوده است ولی این ثبات در آخرین ماه های دهه هشتاد با نوسانات خاصی همراه شد.
گرچه اصلاح نرخ ارز پیشتر از سوی کارشناسان اقتصادی و فعالان بخش خصوصی به بانک مرکزی پیشنهاد شده بود ولی نظام بازار منتظر اقدام بانک مرکزی نشد و با انتشار اخباری مبتنی بر مشکلات پرداخت های ارزی بانک مرکزی و نظام بانکی کشور، بروز شایعاتی مبنی بر خالی بودن خزانه بانک مرکزی از اسکناس و نقود بیگانه، اعمال فشار خارجی، تحریم های بین المللی و همچنین شیطنت برخی از کشورهای همسایه، تقاضای ارز خارجی را به شکل بی سابقه ای افزایش داد که به دلیل نبود عرضه مکفی نرخ ارز تا دویست تومان بالاتر از نرخ رسمی نیز به فروش می رسید و در این رهگذر عده ای با استفاده از رانت ها و خلا» های قانونی سودهای هنگفتی به جیب زدند و بانک مرکزی با یک هفته تاخیر نسبت به این موضوع واکنش عملی نشان داد و با اعمال برخی محدودیت ها طی چند ماه از شدت فعالیت های سوداگرانه کاست، البته تجربه ای که به تقریب قیمت واقعی نرخ ارز را باتوجه به مولفه های موجود نیز به نمایش گذاشت. اما آنچه که در صدور بخشنامه های متعدد بانک مرکزی و تغییرات مداوم کانالهای تزریق ارز  به بازار توجه را بخود جلب می کند استفاده از سیاست همیشگی آزمون و خطاست. اعمال اولین محدودیت ها از سوی بانک مرکزی گرچه موجب تعدیل نرخ ارز شد ولی منجر به انتقال کسب سودها از خرده پا به  عمده فروشان شد و نهایتا اعمال سیاستهای محدود کننده از التهاب بازار کاست که این موضوع با برخورد قانونی با برخی از صرافی ها و بانکهای متخلف که همراه شد، منجر به کارایی بیشتر سیاست ها گردید، ولی به محض اینکه بازارها از تلاطم افتادند و گمان می رفت وضعیت پایداری در حال شکل گیری است این بار بانک مرکزی، خود شوک بزرگی را به بازار وارد کرد و در عرض چند ساعت نرخ دلار رسمی را بیش از یکصد تومان افزایش داد، شوکی که با شایعات مختلفی همراه بود من جمله تامین مالی وجوه یارانه های نقدی، ایجاد تقاضا برای سکه های طلای بانک مرکزی که با 4درصد مالیات ارزش افزوده در قیمت لحاظ شده بود و ... علت هرآنچه که بود، این اقدام از سوی بالاترین مرجع پولی کشور نه تنها توجیه پذیر نیست بلکه اینگونه اقدامات منجر به بی اعتمادی آحاد اقتصادی به سیاست های پولی و بانک مرکزی و  منجر به خدشه دار شدن وجهه این بانک می شود.
گرچه بانک مرکزی علی رغم میلش با اعمال فشار نمایندگان مجلس و برخی سیاسیون مجبور به عقب نشینی شد و مجددا نرخ ارز را کاهش داد ولی تبعات این اقدام بی نتیجه به مردم برگشت. در هر صورت یکبار دیگر در هفته بانکداری اسلامی، ضمن تشکر از زحمات یکساله کارکنان خدوم این بانک بایستی از تجارب سال گذشته درس گرفته شود که اهم این آموخته ها بشرح زیر است:
1- عدم شناخت سیاست گذاران و کارشناسان بانک مرکزی از نحوه و شیوه انجام امور در سطوح اجرایی بانک ها و صرافی ها منجر به کاهش کارایی سیاست ها و بخشنامه های صادره بانک مرکزی می شود که دلیل این مدعا تعدد بخشنامه های صادره بویژه در مقاطع بروز نوسانات در بازار است بطوریکه آخرین بخشنامه فروش ارز به 90/5/24 برمی گردد و همچنان مشکلات فروش ارز در کشور برطرف نشده است. لذا شکاف موجود بین تصمیم گیری، سیاست گذاری و سطوح اجرایی بانک  ها و صرافی های کشور منجر به کارایی پایین مقررات ارزی شده است.
2- بانک مرکزی بایستی جایگاه و شان بالای خود را حفظ کرده و با هر توجیهی نسبت به اعمال شوک در بازار اقدام نکنند تا وجهه مسئولانه خود را حفظ و از نقش های سوداگری پرهیز کرده و وظیفه نظارتی خود را بنحو احسن به انجام برساند، مهمتر اینکه خط مشی مشخصی را دنبال کرده و صرفا نسبت به محرک های بیرونی واکنش نشان نداده و از روزمرگی پرهیز کند.
3- برخورداری از ضمانت اجرایی قوانین بویژه در برخورد با صرافی ها، صندوق ها، موسسات مالی و اعتباری بدون مجوز بانک مرکزی بنحوی که هیچ شخصی اجازه تاسیس موسسه ای را بدون اخذ مجوزهای لازم از بانک مرکزی را بخود ندهد، در غیر اینصورت از کارایی ابزارهای سیاستی بانک مرکزی کاسته شده و این مهم تعامل بیشتر قوای سه گانه بویژه قوه قضاییه را با بانک مرکزی می طلبد.
4- تلاش جهت استقلال بانک مرکزی، که سال هاست از سوی کارشناسان اقتصادی مطرح می شود ولی همچنان آنطور که شایسته و بایسته است از سوی مسئولین و نمایندگان ملت مورد پیگیری واقع نشده است. کلام آخر اینکه همانطور که بی انصافی است اگر بخواهیم نمره عدم قبولی به عملکرد بانک مرکزی در حوزه داخلی عملیات ارزی بدهیم، اغراق و ساده انگاری است اگر به آن نمره عالی هم بدهیم.
مسعود بیرمی-کارشناس مسائل اقتصادی

چاپ شده در روزنامه مردم سالاری- نسخه 2720 مورخ 12/6/90

  نظرات ()
مطالب اخیر نوسانات بازار ارز و تکرار تجارب گذشته نظارت یا دخالت در بازار (نقدی بر نحوه مواجهه با نوسانات نرخ در بازار ارز) لزوم مشارکت و نظارت مستمر مردم بر حاکمیت کنترل نرخ ارز با ابزارهای نوین ،فرصتی که از دست رفت عدم تشکیل مجمع عمومی بانک مرکزی و بلاتکلیفی شاخص بانکی لزوم بازنگری در ساختار سازمانی و مالی رسانه ملی‏ خرید سربازی، اعطای تخفیف به متخلفان و آموزه‏های علم اقتصاد آثار اقتصادی قطع رابطه سیاسی با عربستان ارسال مطالب قدیمی بررسی میزان تحقق وعده های پولی دولت
کلمات کلیدی وبلاگ بانک مرکزی (۱٠) نرخ ارز (٩) بازار ارز (۸) نوسانات بازار (٧) تحریم اقتصادی (٦) نوسانات نرخ ارز (٥) قیمت نفت (٤) صادرات (۳) پول ملی (۳) سرمایه ایرانی (۳) حمایت از کار (٢) مدیریت نقدینگی (٢) بازار مسکن (٢) بحران اقتصادی (٢) دخالت (۱) نظارت (۱) نفت و گاز (۱) دموکراسی (۱) آمایش سرزمین (۱) مشارکت اجتماعی (۱) سود بانکی (۱) حذف صفر (۱) تولید ملی (۱) جنبش های مردمی (۱) سفارت انگلستان (۱) تنگناهای بخش ارز (۱) جنبش تولید ملی (۱)
دوستان من اتاق بازرگانی ایران آمار مسکن بانک جهانی بانک مرکزی بورس تهران بورس نیویورک داده های سری زمانی اقتصادی رستاک روزنامه دنیای اقتصاد روزنامه مردم سالاری سازمان شفافیت بین المللی صندوق بین المللی پول کیتکو ماهنامه عصر کیمیاگری محسن خواجویی مرکز اطلاعات و مدارک علمی مرکز آمار ایران مرکز پژوهش های مجلس وال استریت ژورنال پرتال زیگور طراح قالب